बंडखोर शिवसैनिकांनी पक्ष साेडल्यास आमदारकी जाणार? जाणून घ्या पक्षांतर बंदी कायदा

नगरविकास मंत्री एकनाथ शिंदे हे आज सकाळपासून संपर्कात नाहीत. त्यांच्या बंडामुळे आगामी काळात मविआ सरकारला धाेका निर्माण झाला आहे.
बंडखोर शिवसैनिकांनी पक्ष साेडल्यास आमदारकी जाणार? जाणून घ्या पक्षांतर बंदी कायदा
Anti Defection Law, Eknath Shinde, Maharashtra Politics, MaharashtraSaam Tv

मुंबई : महाराष्ट्राच्या राजकारणात (maharashtra politics) आज मंगळवार सकाळ पासून शिवसेनेचे ज्येष्ठ नेते आणि महाराष्ट्रचे नगरविकास मंत्री एकनाथ शिंदे (Eknath Shinde not reachable) व अन्य काही आमदार संपर्क बाहेर गेले आहेत. ही बातमी राज्यात वा-या सारखी पसरली आणि ठाकरे सरकार संकटात आल्याची चर्चा रंगली आहे. एकनाथ शिंदे (Eknath Shinde news in marathi) यांच्यासमवेत सुमारे 25 आमदार असल्याचा दावा केला जात आहे. हे सर्वजण भाजपात जाणार का ? असा प्रश्न जनतेला पडला आहे. तसे झाल्यास शिवसेना (shivsena) विधानसभा अध्यक्षांकडे जाऊन आमदारांना पक्षांतर विरोधी कायद्यांतर्गत अपात्र ठरवण्याची मागणी करू शकते. नेमका काय आहे पक्षांतर विरोधी कायदा. हा कायदा कोणत्या परिस्थितीत लागू केला जाताे हे थाेडसे समजून घेऊ या. (anti defection law latest marathi news)

काय आहे पक्षांतर विरोधी कायदा ?

1967 च्या सार्वत्रिक निवडणुकांनंतर (General Election) आमदारांच्या आंदोलनामुळे अनेक राज्यांची सरकारे पडली. असे पुन्हा पुन्हा होऊ नये म्हणून पक्षांतर विरोधी कायदा (anti-secession law) आणण्यात आला. संसदेने 1985 मध्ये राज्यघटनेच्या दहाव्या अनुसूचीमध्ये त्याचा समावेश केला. पक्षांतर विरोधी कायद्याद्वारे, जे आमदार/खासदार एक पक्ष सोडून दुसऱ्या पक्षात जातात त्यांना शिक्षा केली जाते. यामध्ये खासदार/आमदारांच्या गटाला पक्षांतराच्या शिक्षेत न येता दुसऱ्या पक्षात सामील होण्याची (विलीन) परवानगी आहे. जे राजकीय पक्ष आमदार/खासदारांना पक्ष बदलण्यास भडकावतात किंवा परवानगी देतात त्यांना शिक्षा करण्यास हा कायदा अक्षम आहे.

Anti Defection Law, Eknath Shinde, Maharashtra Politics, Maharashtra
ठाकरे सरकार संकटात! भाजप हा जादुई आकडा गाठेल ? जागांचे गणित समजून घ्या

पक्षांतर कधी होते? कोण ठरवतो?

कायद्यानुसार तीन परिस्थिती आहेत. यापैकी कोणत्याही परिस्थितीत, कायद्याचे उल्लंघन करणे सदस्याला महागात पडू शकते. विधीमंडळाचे पीठासीन अधिकारी (अध्यक्ष) अशा बाबींवर निर्णय घेतात. सर्वोच्च न्यायालयाच्या (supreme court) म्हणण्यानुसार त्यांच्या या निर्णयांना उच्च न्यायालयात (High Court) आव्हान दिले जाऊ शकते.

पक्षाच्या तिकिटावर निवडणूक लढवणारी व्यक्ती ‘स्वेच्छेने’ त्या पक्षाचे सदस्यत्व सोडते किंवा विधिमंडळात पक्षाच्या इच्छेविरुद्ध मतदान करते. सभासदत्व स्वेच्छेने सोडले आहे की नाही हे ठरवण्यासाठी सभागृहाच्या आत आणि बाहेर लोकप्रतिनिधीचे वर्तन मदत करते. नंतर कोणत्याही पक्षाचे सदस्यत्व घेतल्यास स्वतंत्रपणे निवडून आलेले खासदार/आमदार. नामनिर्देशित प्रतिनिधींशी संबंधित. कायद्यानुसार, जर ते नियुक्तीच्या सहा महिन्यांच्या आत पक्षात सामील होऊ शकतात, त्यानंतर नाही.

एका राजकीय पक्षाला दुसऱ्या राजकीय पक्षात विलीन होण्याची परवानगी आहे. अट अशी आहे की त्या पक्षाचे किमान दोन तृतीयांश लोकप्रतिनिधी विलीनीकरणाच्या बाजूने असले पाहिजेत. अशा परिस्थितीत पक्षांतरविरोधी कायदा लोकप्रतिनिधींना किंवा राजकीय पक्षाला लागू होणार नाही.

पक्षांतर प्रकरणांवर निर्णय घेण्यासाठी कालमर्यादा नाही. विधानसभेचा कार्यकाळ संपला तरी सभापती निर्णय घेऊ शकले नाहीत, अशा अनेक घटना घडल्या आहेत. निर्णय प्रलंबित राहून संबंधित आमदारांना मंत्री करण्यात आल्याचे अनेकवेळा घडले. 2020 मध्ये, सर्वोच्च न्यायालयाने असा निर्णय दिला होता की आदर्श परिस्थितीत वक्त्यांनी पक्षांतरविरोधी याचिकेवर तीन महिन्यांत निर्णय घ्यावा.

Anti Defection Law, Eknath Shinde, Maharashtra Politics, Maharashtra
Maharashtra Politics : 'नव्या घडामोडींमुळे महाराष्ट्रात बदल घडेल असे वाटत नाही'

अशा आमदारांवर काय होते कारवाई?

जर सभापती/अध्यक्षांनी लोकप्रतिनिधीला अपात्र ठरवले, तर त्याला त्या अधिवेशनात निवडणूक लढवता येणार नाही. पुढील अधिवेशनात ते उमेदवार असू शकतात. अपात्र घोषित केलेल्या कोणत्याही सदस्याला कार्यकाळ पूर्ण होईपर्यंत मंत्री करता येत नाही.

किती प्रभावी आहे हा कायदा ?

गोवा (Goa), मध्यप्रदेश (madhya pradesh), राजस्थान (rajasthan), तामिळनाडू (tamilnadu), महाराष्ट्र (maharashtra) अलीकडच्या काळात आपण पक्षांनी आपल्या आमदारांना पक्षांतर करण्यापासून रोखण्यासाठी रिसॉर्टमध्ये ठेवलेले आपण पाहिले आहे. पक्षांतरविरोधी कायद्याचा फायदा घेत राजकीय बदलही होत आहेत. 2019 मध्ये, गोव्यातील 15 पैकी 10 काँग्रेस आमदारांनी त्यांचा विधिमंडळ पक्ष भाजपमध्ये विलीन केला. त्याच वर्षी राजस्थानमध्ये बसपाच्या सहा आमदारांनी आपला पक्ष काँग्रेसमध्ये विलीन केला. सिक्कीममध्येही सिक्कीम डेमोक्रॅटिक फ्रंटच्या 15 पैकी 10 आमदारांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला होता.

Anti Defection Law, Eknath Shinde, Maharashtra Politics, Maharashtra
एकनाथ शिंदे आणि 'ऑपरेशन लोटस'मागे भाजपच्या महाराष्ट्राच्या या नेत्याचा हात?

महाराष्ट्रात का झाला राजकीय भूकंप ?

महाराष्ट्राची ही राजकीय उलथापालथ विधीन परिषद निवडणुकीचे निकाल जाहीर झाल्यानंतर सुरू झाली. साेमवारी झालेल्या निवडणुकीत भाजपने पाच जागा जिंकल्या. या दरम्यान क्रॉस व्होटिंग झाले. भाजप नेत्यांच्या म्हणण्यानुसार शिवसेनेला 55 पैकी 52, राष्ट्रवादीला 53 पैकी 57 आणि काँग्रेसला 44 पैकी 41 मते मिळाली. त्याचवेळी 106 क्षमता असलेल्या भाजपला 133 मते मिळाली. नुकत्याच झालेल्या राज्यसभा निवडणुकीतही भाजपच्या बाजूने क्रॉस व्होटिंग झाल्यानंतर, तसेच विधान परिषद निवडणुकीतही सहा जिंकल्याने आज राजकीय घडामोडी वेगाने वाढल्या. मंत्री एकनाथ शिंदे अनेक आमदारांसह मध्यरात्रीनंतर गुजरातमधील सुरतला पोहोचले. सकाळी अनेक आमदार तेथे पोहोचल्याचे वृत्त आहे. भाजपचे अनेक नेते या आमदारांच्या संपर्कात आहेत.

Anti Defection Law, Eknath Shinde, Maharashtra Politics, Maharashtra
काय तर मी खंडणी मागताे! उदयनराजेंनी दिलं अजित पवारांना ओपन चॅलेंज

सध्या शिवसेनेकडे 55 आमदार आहेत. सेनेतील बंडखाेर आमदारांना पक्षांतर्गत बंदी कायद्यातून वाचायचे असल्यास एकनाथ शिंदे यांना 55 या संख्येच्या दाेन तृतियांश (37) आमदारांचे पाठबळ गरजेचे आहे. ही संख्या मिळाल्यास ते त्यांचा वेगळा गट तयार करु शकतील अथवा अन्य पक्षात प्रवेश करु शकतील. त्यामुळे काेणत्याच आमदाराची आमदारकी धाेक्यात येऊ शकणार नाही. परंतु ही संख्या कमी झाल्यास सर्व बंडखाेर आमदारांना त्यांचे सदस्यत्व साेडावे लागेल आणि पुन्हा मतदारसंघातून निवडणूक हाेऊ शकेल असे सातारा सकाळचे ज्येष्ठ पत्रकारांनी नमूद केले.

Edited By : Siddharth Latkar

Anti Defection Law, Eknath Shinde, Maharashtra Politics, Maharashtra
Maharashtra Politics : गेम झाल्याचे माझे विधान सेना नेत्याने मनाला लावून घेतले : शिवेंद्रसिंहराजे

Read the latest Marathi news and watch Live Streaming on Saam TV. Breaking news from Maharashtra, India, Pune, Mumbai, Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education at Saam TV. Get Live Marathi news on Mobile. Download the Saam Tv Marathi news Channel app for Android and IOS.

साम आता सर्व सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर. ताज्या घडामोडींसाठी फेसबुकट्विटर, इन्स्टाग्राम, शेअर चॅट आणि टेलिग्रामवर आम्हाला फॉलो करा. तसेच, साम टीव्हीच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.

Related Stories

No stories found.
Saam TV | साम टीव्ही
www.saamtv.com